Όγκοι Δέρματος

ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΔΕΡΜΑΤΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ

Οι καλοήθεις δερματικές βλάβες συναντώνται αρκετά συχνά σε άτομα όλων των ηλικιακών ομάδων και συνήθως περιλαμβάνουν σπίλους, σμηγματογόνες κύστεις, μυρμηγκίες, σμηγματορροϊκές κερατιάσεις, θηλώματα, καθώς και διάφορες άλλες μελαγχρωματικές δερματικές βλάβες. Σε αρκετές περιπτώσεις δεν απαιτείται καμία θεραπεία. Ωστόσο, συχνά αποφασίζεται η αφαίρεσή τους, κυρίως, όταν εκδηλώνονται με συμπτώματα (τραυματισμός, αιμορραγία), παρουσιάζουν ύποπτα χαρακτηριστικά ή καθαρά για αισθητικούς λόγους.

Οι πιο συχνές καλοήθεις δερματικές βλάβες είναι:

Σμηγματορροϊκές κερατιάσεις

Είναι πολύ συχνές καλοήθεις δερματικές βλάβες. Στην τυπική τους μορφή εμφανίζονται ως καφεοειδείς (αν και το χρώμα μπορεί να ποικίλλει από μπεζ μέχρι μαύρο) υπερκερατωσικές πλάκες, ποικίλου μεγέθους και πάχους, ενώ συχνά δίνουν την εντύπωση πως είναι κολλημένες πάνω στην επιφάνεια του δέρματος. Είναι δυνατόν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, εκτός από τις παλάμες, τα πέλματα και τους βλεννογόνους. Δεν είναι γνωστή η αιτιολογία τους, ωστόσο σε ορισμένες οικογένειες φαίνεται πως υπάρχει γενετική προδιάθεση. Η αφαίρεσή τους είναι αναγκαία σε περιπτώσεις τραυματισμού, φλεγμονής ή καθαρά για αισθητικούς λόγους.

Σπίλοι

Οι σπίλοι αποτελούν καλοήθεις δερματικές βλάβες, συνήθως μελαγχρωματικές ή στο χρώμα του δέρματος κηλίδες, βλατίδες ή και μικρές πλάκες, οι οποίες προέρχονται από τα μελανινοκύτταρα. Η ηλικία, η φυλή, γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες (πρωτίστως η έκθεση στον ήλιο) συμβάλλουν στην ανάπτυξη των σπίλων. Είναι δυνατόν να αναπτυχθούν σε οποιαδήποτε περιοχή του σώματος.

Ιστολογικά, ανάλογα με την εντόπισή τους στην επιδερμίδα, στο χόριο ή και στα δύο διαχωρίζονται σε διάφορους υποτύπους. Μερικοί σπίλοι μπορεί να εμφανίζουν ατυπία (δυσπλαστικοί σπίλοι) προσποιούμενοι κάποιες φορές μελάνωμα. Σημεία ατυπίας ή μελανώματος αποτελούν η ασυμμετρία, τα μη ομαλά όρια της βλάβης, η ανομοιογένεια και τα πολλαπλά χρώματα εντός της βλάβης, καθώς και η μεγάλη διάμετρος (>6 χιλ.).

Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι εμφανίζουν πολλούς άτυπους σπίλους έχουν, συχνά, οικογενειακό ιστορικό άτυπων σπίλων ή και μελανώματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται τακτικός έλεγχος από ιατρό, παράλληλα με τη συχνή αυτοεξέταση.

Κερασοειδή αιμαγγειώματα

Τα κερασοειδή αιμαγγειώματα αποτελούν ευρέως διαδεδομένες καλοήθεις αγγειακές βλάβες, εμφανίζονται συνήθως με τη μορφή μικρών κόκκινων κηλίδων ή βλατίδων, συνήθως σε ενήλικες, και ο αριθμός τους αυξάνεται με την ηλικία. Είναι δυνατόν να εμφανιστούν οπουδήποτε στο σώμα, συνηθέστερα όμως στον κορμό και στο εγγύς τμήμα των άκρων. Είναι ασυμπτωματικά, αν και μπορούν να αιμορραγήσουν μετά από τραυματισμό. Η θεραπεία τους δεν είναι απαραίτητη, αλλά η εφαρμογή Laser αποτελεί την πιο αποτελεσματική μέθοδο καταστροφής τους, η οποία γίνεται για αισθητικούς λόγους.

Δερματοϊνώματα

Τα δερματοϊνώματα είναι ομαλές βλατίδες ή πλάκες με σκούρο κόκκινο προς καφέ χρώμα. Πιο συχνά εντοπίζονται στα άκρα. Αποτελούν καλοήθεις βλάβες, οι οποίες εμφανίζονται συνήθως μετά από τραυματισμό. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι ασυμπτωματικά, αν και μπορεί να προκαλέσουν κνησμό ή τοπικό ερεθισμό. Η αντιμετώπισή τους συνίσταται στη χειρουργική αφαίρεση.

Ακροχορδώνες (Θηλώματα)

Οι ακροχορδώνες αποτελούν άμισχες ή έμμισχες βλατίδες, έχουν καφέ χρώμα ή το χρώμα του δέρματος και εντοπίζονται συνήθως στο λαιμό, στις μασχάλες και στις μηροβουβωνικές χώρες. Φαίνεται να σχετίζονται με την παχυσαρκία και την εγκυμοσύνη, όπου η αύξηση του σωματικού βάρους και οι ορμονικές μεταβολές αντίστοιχα αυξάνουν τον αριθμό τους. Συνήθως είναι ασυμπτωματικά, περιστασιακά όμως είναι δυνατόν να συστραφούν γύρω από το μίσχο τους, γεγονός που προκαλεί πόνο και ερεθισμό, ή ακόμα και να ερεθιστούν από την τριβή με ρούχα ή κοσμήματα. Η θεραπεία τους είναι η αφαίρεση με χρήση Laser.

Πυογόνα κοκκιώματα

Τα πυογόνα κοκκιώματα είναι μεμονωμένες δερματικές βλάβες. Εμφανίζονται ως  έμμισχες ερυθρές βλατίδες ή μικρά οζίδια, είναι συχνά εύθραυστα και αιμορραγούν εύκολα, ακόμα και μετά από ήπιο τραυματισμό. Εμφανίζονται πιο συχνά στα δάκτυλα, το πρόσωπο και τα χείλη. Αυξάνουν σε μέγεθος ταχύτατα, μέσα σε διάστημα μερικών εβδομάδων. Πιθανότατα αντιστοιχούν σε αντιδραστική νεοαγγειογένεση μετά από τραυματισμό. Τα πυογόνα κοκκιώματα εμφανίζονται συχνά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και εντοπίζονται στο βλεννογόνο των ούλων. Η θεραπεία τους μπορεί να γίνει με διάφορες μεθόδους μεταξύ των οποίων, η απόξεση, η χειρουργική αφαίρεση και η αφαίρεση με Laser. Συχνά υποτροπιάζουν, ιδίως, μετά από ατελή εξαίρεση.

Ακτινικές κερατιάσεις

Αποτελούν υπερκερατωσικές δερματικές βλάβες, οι οποίες εντοπίζονται σε πολύ εκτεθειμένα στον ήλιο δέρματα. Πρόκειται για προκαρκινωματώδεις δερματικές βλάβες και αποτελούν πρόδρομη μορφή του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος. Εντοπίζονται κυρίως σε περιοχές του σώματος οι οποίες επανειλημμένα έχουν εκτεθεί στον ήλιο, όπως το πρόσωπο και το τριχωτό της κεφαλής, καθώς και η ραχιαία επιφάνεια των χεριών.

Η παρουσία ακτινικών κερατιάσεων υποδηλώνει αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος, ακτινικής χειλίτιδας, βασικοκυτταρικού καρκινώματος, μελανώματος, καθώς και σπανιότερων μορφών καρκίνου του δέρματος, όπως το καρκίνωμα Merkel. Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η αντιμετώπισή τους. Υπάρχουν διαφόρων μορφών θεραπείας, μεταξύ των οποίων η κρυοθεραπεία με υγρό άζωτο, η απόξεση, ο ηλεκτροκαυτηριασμός και η χειρουργική αφαίρεση.

Ηλιακές κηλίδες

Οι ηλιακές κηλίδες αποτελούν επίπεδες καφεοειδείς, γκρι ή μαύρες δερματικές βλάβες, οι οποίες εντοπίζονται σε περιοχές του σώματος που έχουν εκτεθεί στον ήλιο. Είναι το αποτέλεσμα αυξημένης παραγωγής μελανίνης. Η γήρανση του δέρματος, η έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία ή σε άλλες μορφές υπεριώδους ακτινοβολίας (π.χ. σολάριουμ) συγκαταλέγονται στους αιτιολογικούς παράγοντες.

Το πρόσωπο, η ραχιαία επιφάνεια των χεριών, η περιοχή των ώμων, το άνω τμήμα της ράχης και τα αντιβράχια είναι οι περιοχές όπου εκδηλώνονται συχνότερα οι ηλιακές κηλίδες. Η αντιμετώπισή τους γίνεται για αισθητικούς λόγους. Η χρήση λευκαντικών κρεμών, τα χημικά πίλινγκ, η δερμοαπόξεση, η κρυοθεραπεία, η εφαρμογή laser και, συνήθως, ο συνδυασμός των παραπάνω μεθόδων συμβάλλουν στην αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.

Δερματοϊνώματα

Πρόκειται για καλοήθη δερματικά οζίδια, άγνωστης αιτιολογίας (συνήθως εκδηλώνονται μετά από τραυματισμό του δέρματος), τα οποία εμφανίζονται συχνότερα σε γυναίκες. Συνηθέστερες εντοπίσεις αποτελούν τα άκρα (κυρίως τα κάτω). Συνήθως είναι ασυμπτωματικά, αν και ορισμένοι ασθενείς εκδηλώνουν κνησμό και τοπική ευαισθησία. Η αντιμετώπισή τους είναι χειρουργική και γίνεται πρωτίστως για αισθητικούς λόγους.

Αιμαγγειώματα & Αγγειακές δυσπλασίες

Οι αγγειακές ανωμαλίες αποτελούν μία ετερογενή ομάδα συγγενών ανωμαλιών των αιμοφόρων αγγείων. Υποδιαιρούνται στους αγγειακούς όγκους και τις αγγειακές δυσπλασίες, κάθε μία από τις οποίες χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένη μορφολογία, παθοφυσιολογία, κλινική συμπεριφορά, καθώς και προσέγγιση από θεραπευτικής άποψης. Τα αιμαγγειώματα αποτελούν το συχνότερο αγγειακό όγκο, ενώ οι λεμφικές, τριχοειδικές, φλεβικές και αρτηριοφλεβικές δυσπλασίες αποτελούν τις πιο συχνές αγγειακές δυσπλασίες.

Δερματικές κύστεις

Οι δερματικές κύστεις αποτελούν καλοήθεις στρογγυλές εγκυστωμένες βλάβες, οι οποίες περιέχουν υγρό ή ημίρρευστο περιεχόμενο. Μπορεί να είναι κλυδάζουσες και συχνά διατείνουν το υπερκείμενο δέρμα. Υπάρχουν πολλών ειδών κύστεις (σμηγματογόνες, επιδερμοειδείς, δερμοειδείς, τριχειληματικές κ.λπ.). Οι ασυμπτωματικές κύστεις δεν χρειάζονται αντιμετώπιση, παρά μόνο για αισθητικούς λόγους. Οι φλεγμαίνουσες κύστεις αντιμετωπίζονται με φαρμακευτική αγωγή, διάνοιξη και παροχέτευση του περιεχομένου τους. Η οριστική ωστόσο αντιμετώπιση τους γίνεται με χειρουργική αφαίρεση.

Λιπώματα

Τα λιπώματα είναι καλοήθεις, μαλακοί, ευκίνητοι όγκοι, το μέγεθος των οποίων ποικίλλει από μερικά χιλιοστά έως δέκα εκατοστά ή και περισσότερο. Χαρακτηρίζονται από βραδεία αύξηση του μεγέθους τους, με σταθεροποίηση του μεγέθους τους και μικρή τάση υποστροφής. Αποτελούν συνήθως μεμονωμένες βλάβες, είναι ασυμπτωματικά αν και μπορεί να προκαλούν πόνο, ιδίως, όταν πιέζουν νεύρα ή περιέχουν θρομβωμένα αγγεία. Υπάρχουν ορισμένα οικογενή σύνδρομα, τα οποία εκδηλώνονται με την παρουσία πολυάριθμων λιπωμάτων. Η θεραπεία τους είναι η χειρουργική αφαίρεση.

ΚΑΡΚΙΝΟΙ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

Το δέρμα αποτελείται από μία ποικιλία κυττάρων από τα οποία μπορεί να προκύψουν αντίστοιχοι καρκίνοι. Γενικότερα, οι καρκίνοι του δέρματος αναπτύσσονται στις περιοχές του σώματος που εκτίθενται συχνότερα στην ηλιακή ακτινοβολία, ωστόσο μπορεί να αναπτυχθούν σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος. Όλοι οι τύποι καρκίνοι του δέρματος είναι δυνητικά επικίνδυνοι και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται κατάλληλα, καθώς οι θεραπευτικές μέθοδοι και η πρόγνωση ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο του καρκίνου.

Οι πιο συχνοί τύποι καρκίνου του δέρματος είναι οι ακόλουθοι:

ΒΑΣΙΚΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ

Περισσότερο από 80% των καρκίνων του δέρματος που διαγιγνώσκονται ετησίως είναι βασικοκυτταρικά καρκινώματα. Προέρχονται από τη βασική στιβάδα, το κατώτερο τμήμα δηλαδή της επιδερμίδας. Εμφανίζονται συνηθέστερα σε ενήλικες και εντοπίζονται σε περιοχές του σώματος που εκτίθενται περισσότερο στον ήλιο, όπως το πρόσωπο, το τριχωτό της κεφαλής, ο τράχηλος και το ανώτερο τμήμα του κορμού. Τα βασικοκυτταρικά καρκινώματα συνήθως αναπτύσσονται αργά, εκδηλώνονται συχνά με ερεθισμό της περιοχής, ενώ μπορεί να αιμορραγήσουν μετά από τραυματισμό.

Σπάνια μεθίστανται (δίνουν μεταστάσεις) και στην πλειοψηφία των περιπτώσεων έχουν εξαιρετική πρόγνωση. Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπιστούν μπορεί να προκαλέσουν άλλοτε άλλου βαθμού δυσμορφία στον ασθενή. Για το λόγο αυτό είναι σημαντική η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση.

Η θεραπεία του βασικοκυτταρικού καρκινώματος συνίσταται στη χειρουργική του αφαίρεση μαζί με ικανή ποσότητα υγιούς δέρματος πέριξ της βλάβης. Αυτό σημαίνει πως σε ορισμένες περιπτώσεις το ιστικό έλλειμμα που προκύπτει δεν μπορεί να κλείσει άμεσα με απλή συρραφή, με αποτέλεσμα να απαιτούνται ειδικές μεθόδοι αποκατάστασης, όπως η χρήση δερματικών κρημνών ή δερματικών μοσχευμάτων.

Ασθενείς οι οποίοι εμφάνισαν μία φορά στη ζωή τους βασικοκυτταρικό καρκίνωμα έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν και νέο βασικοκυτταρικό καρκίνωμα είτε στην ίδια, είτε σε άλλη περιοχή του σώματος. Έως και 50% των ασθενών οι οποίοι εμφάνισαν βασικοκυτταρικό καρκίνωμα μπορεί να εμφανίσουν και νέο βασικοκυτταρικό καρκίνωμα μέσα σε 5 χρόνια από την 1η (αρχική) διάγνωση.

Ο κίνδυνος αυτός είναι μεγαλύτερος σε ασθενείς οι οποίοι έχουν:

• Ιστορικό εκζέματος
• Μεγάλου βαθμού έκθεση σε UV ακτινοβολία
• Καρκινώματα μεγέθους μεγαλύτερου από 2 εκατοστά
• Καρκινώματα μεγάλου πάχους

Μετά την ολοκλήρωση της αντιμετώπισης ενός βασικοκυτταρικού καρκινώματος είναι σημαντικό ο ασθενής να υποβάλλεται σε τακτική αυτοεξέταση, καθώς και εξέταση του δέρματός του από δερματολόγο, προκειμένου να αναγνωριστούν εγκαίρως νέες δερματικές βλάβες ή ακόμη και αλλαγές στο μέγεθος, το σχήμα ή και το χρώμα μίας προϋπάρχουσας βλάβης.

ΑΚΑΝΘΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ

Τα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα (καρκινώματα από πλακώδες επιθήλιο) αποτελούν το 2ο σε συχνότητα καρκίνο του δέρματος, αντιστοιχώντας σχεδόν στο 20% των καρκίνων του δέρματος, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται σε αυτούς τα μελανώματα. Προέρχονται από τα κύτταρα της ακανθωτής στιβάδας του δέρματος.

Το συγκεκριμένο είδος καρκίνου του δέρματος εντοπίζεται σε περιοχές οι οποίες έχουν εκτεθεί στο παρελθόν στην ηλιακή ακτινοβολία, όπως το πρόσωπο, ο τράχηλος, τα αυτιά, η ράχη και η ραχιαία επιφάνεια της χειρός, ωστόσο είναι δυνατόν να εμφανιστούν και σε άλλες περιοχές του σώματος, πάνω σε προϋπάρχουσες ουλές, δερματικά έλκη ή και στην περιγεννητική χώρα.

Τα ακανθοκυτταρικά καρκινώματα συνήθως αναπτύσσονται με αργούς ρυθμούς, σπάνια μεθίστανται (δίνουν μεταστάσεις), αν και αυτό είναι περισσότερο πιθανό να συμβεί στα ακανθοκυτταρικά από τα βασικοκυτταρικά καρκινώματα.

Η θεραπεία του ακανθοκυτταρικού καρκινώματος συνίσταται στη χειρουργική του αφαίρεση μαζί με ικανή ποσότητα υγιούς δέρματος πέριξ της βλάβης. Αυτό σημαίνει πως σε ορισμένες περιπτώσεις το ιστικό έλλειμμα που προκύπτει δεν μπορεί να κλείσει άμεσα με απλή συρραφή, με αποτέλεσμα να απαιτούνται ειδικές μεθόδοι αποκατάστασης, όπως η χρήση δερματικών κρημνών ή δερματικών μοσχευμάτων.

Μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας απαιτείται δερματολογικός έλεγχος ανά τακτά χρονικά διαστήματα, προκειμένου να αναγνωριστούν εγκαίρως νέες δερματικές βλάβες ή ακόμη και αλλαγές στο μέγεθος, το σχήμα ή και το χρώμα μίας προϋπάρχουσας βλάβης.

ΜΕΛΑΝΩΜΑ

Το μελάνωμα αποτελεί μία κακοήθεια του δέρματος, η οποία προέρχεται από τα μελανινοκύτταρα του δέρματος (τα κύτταρα που παράγουν τη χρωστική μελανίνη). Τα περιστατικά μελανώματος αντιστοιχούν σε λιγότερο από 5% των περιστατικών που εμφανίζουν καρκίνο του δέρματος, αλλά ευθύνονται για την πλειοψηφία των θανάτων που αποδίδονται σε καρκίνο του δέρματος. Κατά τις τελευταίες 2 δεκαετίες η συχνότητα εμφάνισης μελανώματος σε λευκούς έχει τριπλασιαστεί. Η πρώιμη διάγνωση του μελανώματος αποτελεί τον καλύτερο μέσο μείωσης της θνητότητας.

Στους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση μελανώματος περιλαμβάνονται η ανοιχτής χροιάς δέρματος, πολλαπλά επεισόδια εγκαύματος σε παιδική ηλικία, η παρουσία πολλαπλών σπίλων -ιδιαίτερα άτυπων σπίλων, η έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία (π.χ. η υποβολή σε σολάριουμ), καθώς και το οικογενειακό ιστορικό μελανώματος σε πρώτου βαθμού συγγενή.

Η πιθανότητα μίας δερματικής βλάβης να είναι μελάνωμα αυξάνει με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: ασυμμετρία δερματικής βλάβης, ποικιλία χρώματος (εστίες με μαύρη χροιά), ανώμαλα όρια, ανώμαλη επιφάνεια δερματικής βλάβης, μέγεθος >6 χιλιοστά.

Υπάρχουν διαφόρων ειδών θεραπείες για το μελάνωμα. Η χειρουργική αφαίρεση αποτελεί την πρωταρχική αντιμετώπιση του μελανώματος σε οποιοδήποτε στάδιο της νόσου. Η ευρεία εκτομή περιλαμβάνει την αφαίρεση του μελανώματος μαζί με τμήμα υγιούς ιστού πέριξ της βλάβης. Σε μερικές περιπτώσεις (ανάλογα με το πάχος του μελανώματος) είναι απαραίτητο να γίνει διερεύνηση και βιοψία του λεμφαδένα φρουρού, του πρώτου δηλαδή λεμφαδένα που μπορεί να διηθηθεί από κύτταρα του μελανώματος.

Σε περίπτωση που βρεθούν καρκινικά κύτταρα στο λεμφαδένα φρουρό, τότε θα πρέπει να ακολουθήσει λεμφαδενικός καθαρισμός στην ανατομική περιοχή που ανήκει ο λεμφαδένας φρουρός. Συμπληρωματικά, μπορεί να χρειαστεί ο ασθενής να υποβληθεί σε συνεδρίες χημειοθεραπείας, ακτινοθεραπείας ή/και ανοσοθεραπείας.